«Γιατί η Αυστραλία μένει μακριά από τους πολέμους».

Μια χώρα που έχει στείλει στρατιώτες σε πολέμους σε ολόκληρο τον κόσμο, αλλά σπάνια έχει δει τον πόλεμο να φτάνει στην ίδια της την πόρτα. Η γεωγραφία, η απόσταση και οι συμμαχίες εξηγούν ένα μέρος της αυστραλιανής ιδιαιτερότητας.

Όταν κάποιος σκέφτεται χώρες που έχουν σημαδευτεί από πολέμους, η Αυστραλία συνήθως δεν είναι από τις πρώτες που έρχονται στο μυαλό.

Και υπάρχει λόγος.

Η τεράστια χώρα του Νοτίου Ημισφαιρίου βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τα περισσότερα ιστορικά πολεμικά μέτωπα της Ευρώπης και της Ασίας. Οι μεγάλες πόλεις της δεν έχουν γνωρίσει τις καταστροφές που γνώρισαν πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ενώ για μεγάλο μέρος της σύγχρονης ιστορίας της η καθημερινότητα των κατοίκων της έμεινε μακριά από τις άμεσες συνέπειες ενός πολέμου.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Αυστραλία έμεινε έξω από τις πολεμικές συγκρούσεις.

Μια χώρα που πολέμησε... μακριά από το σπίτι

Η ιστορία της Αυστραλίας είναι γεμάτη στρατιωτικές συμμετοχές.

Αυστραλοί στρατιώτες πολέμησαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην Καλλίπολη, στη Γαλλία και στη Μέση Ανατολή. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο συμμετείχαν σε επιχειρήσεις στην Ευρώπη, τη Μεσόγειο, τη Βόρεια Αφρική και τον Ειρηνικό. Ακολούθησαν η Κορέα, το Βιετνάμ, ο Περσικός Κόλπος, το Ιράκ και το Αφγανιστάν. 

Η ιδιαιτερότητα λοιπόν δεν είναι ότι η Αυστραλία «δεν κάνει πολέμους».

Είναι ότι οι περισσότεροι πόλεμοι στους οποίους συμμετείχε έγιναν μακριά από το αυστραλιανό έδαφος.

Και αυτό έχει τεράστια σημασία για την καθημερινότητα μιας κοινωνίας.

Η γεωγραφία είναι το μεγάλο της πλεονέκτημα

Η Αυστραλία είναι ταυτόχρονα χώρα και ήπειρος. Βρίσκεται απομονωμένη ανάμεσα στον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό, σε τεράστια απόσταση από την Ευρώπη και από πολλά από τα ιστορικά κέντρα συγκρούσεων της Ασίας.

Για έναν στρατό που θα ήθελε να επιτεθεί στην αυστραλιανή ενδοχώρα, η απόσταση αποτελεί από μόνη της ένα τεράστιο στρατηγικό εμπόδιο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η χώρα είναι απρόσβλητη. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος το απέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο.

Όταν ο πόλεμος έφτασε στην Αυστραλία

Στις 19 Φεβρουαρίου 1942, ιαπωνικά αεροσκάφη επιτέθηκαν στο Darwin.

Ήταν η πρώτη φορά που η αυστραλιανή ηπειρωτική χώρα δέχθηκε αεροπορική επίθεση. Περισσότερα από 188 ιαπωνικά αεροσκάφη συμμετείχαν στις δύο επιδρομές της ημέρας, ενώ καταστράφηκαν ή υπέστησαν σοβαρές ζημιές πλοία, υποδομές και το αεροδρόμιο. Τουλάχιστον 250 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. 

Και το Darwin δεν ήταν μια μεμονωμένη περίπτωση.

Η βόρεια Αυστραλία δέχθηκε συνολικά 97 εχθρικές αεροπορικές επιθέσεις, ενώ ιαπωνικά υποβρύχια επιτέθηκαν και σε πλοία στα αυστραλιανά ύδατα. Το Sydney δέχθηκε επίθεση από ιαπωνικά μικρά υποβρύχια τον Μάιο του 1942, ενώ επιθέσεις σημειώθηκαν και σε άλλες περιοχές της χώρας. 

Ο τελευταίος ιαπωνικός αεροπορικός βομβαρδισμός σε αυστραλιανό έδαφος πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 1943. 

Έκτοτε, όμως, η αυστραλιανή ενδοχώρα δεν έχει ξαναζήσει πόλεμο αυτού του μεγέθους.

Γιατί δεν έγινε ποτέ πεδίο μεγάλης χερσαίας σύγκρουσης;

Ένας βασικός λόγος είναι η ίδια η γεωγραφία.

Η Αυστραλία είναι τεράστια. Η απόσταση από τα γειτονικά κράτη είναι μεγάλη και μια μεγάλης κλίμακας εισβολή θα απαιτούσε τεράστια στρατιωτική και υλικοτεχνική επιχείρηση.

Ακόμη και το 1942, όταν η Ιαπωνία είχε προχωρήσει βαθιά στον Ειρηνικό, η κατάληψη της αυστραλιανής ηπειρωτικής χώρας δεν αποτέλεσε τελικά ρεαλιστικό στρατηγικό στόχο. Το Australian War Memorial σημειώνει ότι η ιαπωνική ηγεσία είχε ήδη αντιληφθεί από τον Μάρτιο του 1942 ότι μια εισβολή στην αυστραλιανή ήπειρο ήταν πρακτικά αδύνατη. 

Οι μάχες μεταφέρθηκαν έτσι κυρίως στον ευρύτερο Ειρηνικό, στη Νέα Γουινέα και σε άλλα στρατηγικά σημεία.

Και οι συμμαχίες παίζουν ρόλο

Η Αυστραλία δεν βασίστηκε μόνο στην απόσταση.

Για περισσότερο από έναν αιώνα έχει συνδέσει την ασφάλειά της με ισχυρές διεθνείς συμμαχίες και στρατηγικές συνεργασίες. Η σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες απέκτησε ιδιαίτερη σημασία κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη συνέχεια θεσμοθετήθηκε μέσω της συνθήκης ANZUS.

Έτσι, η αυστραλιανή ασφάλεια δεν βασίζεται αποκλειστικά στο γεγονός ότι βρίσκεται «στην άλλη άκρη του κόσμου», αλλά και στο γεγονός ότι αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου δικτύου στρατιωτικών και διπλωματικών συνεργασιών.

Ένας διαφορετικός τρόπος να βλέπεις τον πόλεμο

Υπάρχει επομένως ένα παράδοξο στην αυστραλιανή ιστορία.

Η χώρα έχει συμμετάσχει σε πολλές πολεμικές επιχειρήσεις και έχει πληρώσει βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές. Σύμφωνα με το Australian War Memorial, περισσότεροι από 61.000 Αυστραλοί έχασαν τη ζωή τους κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ σχεδόν 40.000 έχασαν τη ζωή τους στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σύμφωνα με τα στοιχεία του Memorial για τις απώλειες από υπηρεσία σε αυστραλιανές μονάδες. 

Παρόλα αυτά, για τον μέσο κάτοικο της χώρας ο πόλεμος παρέμεινε συνήθως κάτι που συνέβαινε εκτός συνόρων.

Και αυτή η απόσταση διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της Αυστραλίας ως μιας χώρας ασφαλούς, σταθερής και απομακρυσμένης από τα μεγάλα μέτωπα.

Το «μακρινό καταφύγιο» του πλανήτη;

Ίσως γι' αυτό η Αυστραλία εξακολουθεί να γοητεύει ανθρώπους από ολόκληρο τον κόσμο.

Δεν είναι μια χώρα χωρίς πολέμους. Δεν είναι μια χώρα χωρίς γεωπολιτικούς κινδύνους. Και σίγουρα δεν είναι αποκομμένη από τις διεθνείς εξελίξεις.

Είναι όμως μια χώρα που η γεωγραφία της έχει λειτουργήσει ιστορικά σαν φυσική ασπίδα.

Από το Darwin του 1942 μέχρι τις σημερινές διεθνείς κρίσεις, η απόσταση παραμένει ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της αυστραλιανής στρατηγικής πραγματικότητας.

Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί, όταν κάποιος κοιτάζει έναν χάρτη του κόσμου και αναζητά ένα μέρος μακριά από τα παραδοσιακά πολεμικά μέτωπα, η Αυστραλία ξεχωρίζει αμέσως.

Όχι επειδή δεν πολέμησε.

Αλλά επειδή, τις περισσότερες φορές, ο πόλεμος έγινε μακριά από την ίδια.